Báo Anh công bố cuộc điều tra, hé lộ manh mối từ cuộc họp của ông Putin

Điều gì khiến dư luận xôn xao?

The Sunday Times công bố một cuộc điều tra thực hiện cùng Danwatch – cơ quan báo chí điều tra độc lập của Đan Mạch – và Dossier Center, dự án điều tra phi thương mại do Mikhail Khodorkovsky sáng lập.

Theo nội dung điều tra, Nga đã hồi sinh hệ thống bảo đảm đòn đáp trả hạt nhân từ thời Liên Xô mang tên Perimeter, còn được phương Tây gọi là “Bàn tay thần chết”.

Tâm điểm là trung tâm chỉ huy ngầm tuyệt mật “Cơ sở 1335” trong dãy Ural. Các tác giả cho rằng cơ sở này đã liên tục được mở rộng dưới lòng đất trong nhiều thập kỷ.

Nhóm điều tra cho biết họ làm việc với các nguồn tin công khai, thu thập những hình ảnh trước đây chưa từng xuất hiện rộng rãi, phát hiện dấu vết hoạt động quân sự và các bằng chứng về xây dựng quy mô lớn dưới lòng đất. Họ cũng rà soát tài liệu mua sắm quân sự, từ kết cấu ngầm đến hệ thống thông gió, lọc không khí và bảo vệ hầm trú ẩn.

Những dấu hiệu công khai đầu tiên được liên hệ với “Bàn tay thần chết” xuất hiện từ năm 2020. Khi đó, Điện Kremlin công bố biên bản một cuộc họp giữa Tổng thống Vladimir Putin và giới lãnh đạo quân sự cấp cao, trong đó đề cập tới việc xây dựng hệ thống có khả năng duy trì hoạt động của cơ sở hạ tầng chỉ huy hạt nhân ngay cả khi bị tấn công.

Ông Putin nói một trung tâm được bảo vệ ở mức rất cao để chỉ huy lực lượng hạt nhân chiến lược đang tiến gần tới hoàn tất.

Tên Perimeter không được nhắc trực tiếp, nhưng nhóm điều tra cho rằng nội dung này có liên quan tới hệ thống nói trên.

Perimeter được phát triển trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh như phương án cuối cùng: nếu lãnh đạo đất nước bị tiêu diệt và các sở chỉ huy bị phá hủy, Nga vẫn phải bảo đảm khả năng tiến hành đòn đáp trả.

Một thành phần quan trọng là các tên lửa chỉ huy có nhiệm vụ truyền lệnh tới lực lượng tên lửa chiến lược còn hoạt động.

Hệ thống Perimeter chưa từng tồn tại?

Ngay trong giới chuyên gia Nga cũng có những đánh giá khác nhau.

Vladimir Kuznetsov, cựu lãnh đạo cơ quan giám sát an toàn hạt nhân và phóng xạ thời Liên Xô, nói với Tsargrad rằng ông không biết về sự tồn tại của một hệ thống như vậy tại Nga. Tuy nhiên, ông xác nhận các sư đoàn tên lửa đạn đạo thực sự tồn tại tại Ural, Siberia và nhiều khu vực khác, dù vị trí cụ thể được giữ bí mật.

Alexander Mikhailov, lãnh đạo Cục Phân tích Quân sự – Chính trị, lại đưa ra nhận định khác.

Theo ông, chương trình bị tạm dừng vào đầu những năm 1990 sau khi Liên Xô tan rã. Trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Boris Yeltsin, các nhiệm vụ bay nhắm vào mục tiêu NATO được gỡ khỏi tên lửa chiến lược và hệ thống bị đóng băng.

Tuy nhiên, Mikhailov nhớ rằng vào khoảng năm 2011, lãnh đạo Lực lượng Tên lửa Chiến lược Nga từng thông báo Perimeter đã trở lại trạng thái trực chiến.

Theo ông, từ đó tới nay hệ thống liên tục được hiện đại hóa cùng với các tên lửa xuyên lục địa mới, đầu đạn phân hướng, tầm bắn lớn hơn và khả năng vượt qua phòng thủ tên lửa.

Chi tiết vận hành vẫn thuộc bí mật quân sự.

Mikhailov khẳng định rằng nếu Nga phải hứng chịu một cuộc tấn công quy mô lớn khiến các sở chỉ huy hoặc giới lãnh đạo bị tiêu diệt, hệ thống vẫn có nhiệm vụ bảo đảm đòn đáp trả.

Vì sao “Bàn tay thần chết” lại được nhắc tới lúc này?

Kuznetsov cho rằng thông tin về việc “Bàn tay thần chết” trở lại có thể phục vụ mục tiêu thăm dò phản ứng của Nga hoặc tạo thêm lý do để phương Tây tăng ngân sách quốc phòng.

Ông lấy Pháp làm ví dụ, cho rằng những tranh luận về mở rộng kho vũ khí hạt nhân đang đặt ra câu hỏi về nơi bố trí và lưu trữ.

Mikhailov thì cho rằng cần tập trung vào Mỹ, bởi Washington là đối thủ duy nhất có thể cạnh tranh với Nga về công nghệ hạt nhân và phương tiện mang.

Theo ông, Lầu Năm Góc đang phải thay thế tên lửa Minuteman III, đồng thời phát triển tên lửa thế hệ mới cho tàu ngầm và các phương tiện mang chiến lược.

Trong khi đó, Nga đã đưa ra những hệ thống như Poseidon, Burevestnik và Avangard.

Mikhailov cho rằng sự xuất hiện của các loại vũ khí mới buộc Mỹ phải đầu tư mạnh hơn cho công nghiệp quốc phòng, cả về phương tiện tấn công lẫn hệ thống phòng thủ.

Nga có thể tấn công vào đâu?

Theo Mikhailov, những mục tiêu chiến lược trong một cuộc xung đột hạt nhân về cơ bản không thay đổi: các căn cứ hạt nhân, giếng phóng tên lửa, cơ sở đánh chặn, sở chỉ huy và các căn cứ quân sự.

Trong kịch bản Nga đối đầu với NATO, các cơ sở quân sự của liên minh tại châu Âu cũng nằm trong tính toán.

Mikhailov cho rằng việc NATO mở rộng về phía đông giúp liên minh tiến gần biên giới Nga hơn, nhưng đồng thời khiến châu Âu trở thành khu vực dễ bị tổn thương nếu xảy ra chiến tranh hạt nhân.

Ông dẫn lại những tính toán từ thời Liên Xô rằng chỉ một phần kho đầu đạn chiến lược cũng đủ gây thiệt hại ở mức không thể chấp nhận cho Mỹ.

Theo ông, chính khả năng này khiến Perimeter trở thành một vấn đề lớn đối với Washington: ngay cả một đòn đánh phủ đầu cũng không bảo đảm loại bỏ được nguy cơ Nga đáp trả.

Phương Tây có “Bàn tay thần chết” của riêng mình không?

Kuznetsov cho rằng NATO không có một hệ thống thống nhất giống Perimeter.

Mikhailov lại nhận định phương Tây có cơ chế tương tự về chức năng nhưng được xây dựng theo cách khác, dựa trên máy bay cảnh báo sớm, mạng lưới vệ tinh và các hệ thống theo dõi vụ phóng tên lửa.

Theo ông, trong trường hợp tình hình leo thang, Mỹ có thể theo dõi các vụ phóng từ cả trên không lẫn ngoài không gian, từ đó duy trì khả năng đáp trả.

Đây cũng là lý do đối thoại hạt nhân chiến lược giữa Moscow và Washington vẫn tiếp diễn.

Mikhailov nhấn mạnh rằng một cuộc chiến hạt nhân toàn diện sẽ không có bên chiến thắng. Theo ông, hậu quả còn có thể vượt xa lãnh thổ hai nước và ảnh hưởng nghiêm trọng tới toàn bộ hành tinh.

Kết luận

Hiện không có xác nhận công khai đầy đủ về trạng thái thực tế của hệ thống Perimeter. Bộ Quốc phòng Nga không công bố những thông tin này và cũng khó có khả năng các chi tiết cốt lõi về cơ chế vận hành được tiết lộ.

Trả lời Đài TST (Nga), các chuyên gia cho biết, việc thông tin về hệ thống xuất hiện trở lại cũng gắn với cuộc cạnh tranh hạt nhân ngày càng rõ nét giữa Nga và phương Tây.

Mikhailov cho rằng tiềm lực hạt nhân vẫn là một trong những nền tảng quan trọng nhất bảo đảm an ninh của Nga. Theo quan điểm của ông, việc vô hiệu hóa khả năng đáp trả hạt nhân của Moscow là mục tiêu mà phương Tây chưa thể đạt được.

Ông cũng liên hệ các cuộc khủng hoảng từ Ukraine, Donbass tới đối đầu tại Trung Đông với một quá trình gây sức ép kéo dài nhằm làm suy yếu Nga. Đây là nhận định riêng của Mikhailov, không phải kết luận đã được xác nhận độc lập.

Theo lập luận của vị chuyên gia, một cuộc tấn công trực tiếp nhằm triệt tiêu sức mạnh hạt nhân của Nga luôn phải tính tới Perimeter. Nếu hệ thống vẫn duy trì khả năng bảo đảm đòn đáp trả ngay cả sau khi các trung tâm chỉ huy bị phá hủy, mọi kế hoạch tấn công phủ đầu sẽ phải đối mặt với rủi ro cực lớn.

Và đó cũng là lý do sau nhiều thập kỷ, “Bàn tay thần chết” vẫn tiếp tục xuất hiện trong các tính toán chiến lược giữa Nga và phương Tây.