Yêu cầu bất ngờ của Tổng thống Trump khiến Điện Élysée chạy đua trong đêm

Cuộc chạy đua ký kết thỏa thuận với Iran

Tối 17/6, khi chuẩn bị ngồi vào bàn tiệc tại Cung điện Versailles, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ đưa ra một yêu cầu khiến cả chủ nhà – Tổng thống Emmanuel Macron lẫn các trợ lý đi cùng ngạc nhiên: Ông muốn ký thỏa thuận với Iran ngay lập tức.

Trước đó, Ngoại trưởng Marco Rubio được thông báo trên đường tới Versailles rằng văn kiện đã hoàn tất và một lễ ký kết chính thức dự kiến diễn ra hai ngày sau, vào ngày 19/6, tại một khu nghỉ dưỡng sang trọng bên hồ Lucerne, Thụy Sĩ. Theo kế hoạch, Phó Tổng thống J.D. Vance, người dẫn đầu các cuộc đàm phán với Tehran, sẽ tới đây để ký biên bản ghi nhớ và khởi động giai đoạn đàm phán kỹ thuật tiếp theo.

Tuy nhiên, theo CNN, ông Trump không muốn chờ đợi. Theo các quan chức am hiểu sự việc, nhà lãnh đạo Mỹ yêu cầu thỏa thuận phải có hiệu lực ngay lập tức và muốn ký ngay trong đêm. Tổng thống Macron khi đó cho biết ông có thể nhanh chóng thu xếp việc này.

Trong lúc hai nhà lãnh đạo đi dạo qua Đại Sảnh Gương của Versailles, chiêm ngưỡng những bức bích họa về triều đại Louis XIV, Ngoại trưởng Rubio và người đồng cấp Pháp Jean-Noël Barrot lại tất bật tìm cách in bản ghi nhớ để kịp hoàn tất thủ tục.

Tuy nhiên, sự kiện dự kiến diễn ra ngày 19/6 tại Lucerne cuối cùng đã không thành hiện thực. Phó Tổng thống Vance phải hoãn chuyến đi sau khi Iran rút khỏi cuộc họp trong bối cảnh giao tranh giữa Israel và Hezbollah tại Lebanon leo thang. Dù các bên sau đó đồng ý gia hạn lệnh ngừng bắn vào sáng 19/6, tương lai của thỏa thuận với Iran vẫn trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Đối với ông Trump và ông Vance, việc thúc đẩy giai đoạn tiếp theo của thỏa thuận là điều hết sức quan trọng. Văn kiện này được kỳ vọng sẽ bảo đảm các cam kết của Iran trong việc hạn chế chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, cả hai cũng phải đối mặt với làn sóng chỉ trích mạnh mẽ, kể cả từ những người ủng hộ, khi cho rằng Washington đã nhượng bộ quá nhiều mà chưa thu được lợi ích tương xứng.

Trong những ngày gần đây, ông Trump liên tục bảo vệ quyết định của mình, khẳng định chính ưu thế quân sự của Mỹ đã buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán.

“Chúng tôi không gặp nhau vì tuyệt vọng, mà là Iran. Họ đã hết thời rồi”, ông tuyên bố ngày 19/6. “Chúng ta sẽ chơi hết 60 ngày. Họ không nhận được đồng nào, dù chỉ mười xu.”

Dù vậy, sau nhiều tháng xung đột, bản ghi nhớ gồm 14 điểm vẫn được xem là một sự giải tỏa đáng kể đối với Nhà Trắng. Các cố vấn cảnh báo rằng nguồn dự trữ dầu mỏ toàn cầu đang suy giảm, trong khi những lo ngại của đảng Cộng hòa về cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày càng gia tăng.

Chính ông Trump cũng thừa nhận yếu tố kinh tế là một trong những lý do quan trọng thúc đẩy việc ký kết thỏa thuận.

“Tôi không muốn chứng kiến một thảm họa kinh tế”, ông nói ngày 17/6 tại khách sạn Hôtel Royal ở Évian-les-Bains, bên lề hội nghị thượng đỉnh G7.

Vài giờ sau, vào khoảng 23 giờ, ông Trump xuất hiện tại phòng tiệc Lower Gallery và ký văn kiện bằng chiếc bút Sharpie quen thuộc trên một chiếc bàn dài giữa tiếng chén đĩa va chạm trong bữa tối.

“Tôi có thể nói với các bạn rằng việc này không hề dễ dàng”, ông phát biểu trước những vị khách tham dự, trong đó có nhiều lãnh đạo tài chính Phố Wall và đại diện các tập đoàn lớn của Pháp. Sau đó, ông giơ cao bản ghi nhớ để mọi người chứng kiến chữ ký của mình.

“Tuyệt vời”, Tổng thống Macron đáp lại.

Quá trình triển khai đầy khúc mắc

Lễ ký kết bất ngờ tại Versailles là điểm kết thúc của một quá trình đàm phán kéo dài với nhiều lần suýt đổ vỡ. Trong nhiều tuần, Tổng thống Trump liên tục phát đi những tín hiệu trái chiều: khi thì khẳng định một thỏa thuận sắp đạt được, lúc lại cảnh báo sẽ nối lại các hành động quân sự nếu Iran vượt qua những “lằn ranh đỏ” mà Washington đặt ra.

Ngay cả sau khi văn kiện được ký kết, nội dung của bản ghi nhớ vẫn được giữ kín trong nhiều ngày. Theo Phó Tổng thống Vance, các nhà trung gian Pakistan đã đề nghị phía Mỹ chờ đợi vì những cân nhắc chính trị nội bộ của Iran.

Khi văn kiện cuối cùng được công bố thông qua việc một quan chức cấp cao Mỹ đọc nội dung trước báo giới, các quan chức chính quyền tiếp tục nhấn mạnh rằng bên cạnh văn bản chính thức còn tồn tại nhiều “thỏa thuận ngầm” phản ánh những hiểu biết chung giữa hai bên và góp phần tạo dựng lòng tin cho tiến trình đàm phán.

Ông Vance cho rằng điều quan trọng không nằm ở tên gọi của các văn bản.

“Bản ghi nhớ, thỏa thuận không chính thức hay thỏa thuận cuối cùng – cách gọi không quan trọng. Điều chúng ta cần là sự xác thực”, ông nói với các phóng viên ngày 18/6.

Theo các nguồn tin tham gia đàm phán, phía Mỹ quyết định công bố biên bản ghi nhớ mà không chờ sự phê chuẩn đầy đủ của giới lãnh đạo Iran đối với các đề xuất chi tiết hơn. Một trong những lý do là Washington không muốn trì hoãn giai đoạn đàm phán tiếp theo, vốn có thể mất thêm thời gian để Tehran hoàn tất các thủ tục phê chuẩn cần thiết.

Ngay cả việc ký kết tại Versailles cũng từng gây ra sự nhầm lẫn ngắn ngủi. Trước đó, một số quan chức Mỹ cho biết ông Trump đã ký điện tử vào văn kiện từ đầu tuần.

Sau đó, Nhà Trắng giải thích rằng ông Trump mới chỉ chứng kiến lễ ký kết ban đầu. Đến ngày 17/6, ông muốn trực tiếp ký vào bản chính thức có chữ ký của cả hai nguyên thủ để bảo đảm thỏa thuận có hiệu lực đầy đủ.

Khi rời khỏi cung điện Versailles sau 1 giờ sáng, Tổng thống Trump tỏ ra hài lòng.

“Đã ký xong rồi”, ông nói. “Đã ký tại Versailles.”

Nỗ lực tìm lối thoát khỏi cuộc chiến

Trong nhiều tháng qua, các cố vấn Nhà Trắng từng kỳ vọng xung đột sẽ kết thúc trước mùa hè, thời điểm nước Mỹ chuẩn bị bước vào hàng loạt sự kiện lớn như lễ khai mạc World Cup, trận đấu UFC dự kiến tổ chức tại Nhà Trắng và các hoạt động kỷ niệm 250 năm Quốc khánh Mỹ.

Tuy nhiên, thay vì lắng xuống, cuộc chiến tiếp tục kéo dài, trở thành gánh nặng đối với nền kinh tế toàn cầu và phủ bóng lên nhiệm kỳ của Tổng thống Trump.

Trong nội bộ Cánh Tây, nhiều quan chức cấp cao từ lâu đã thúc đẩy việc tìm kiếm một lối thoát. Nhóm cố vấn chính trị của ông Trump mong muốn đạt được một giải pháp nhằm giảm áp lực đối với các ứng viên Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đồng thời bảo vệ di sản chính trị của tổng thống.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent lo ngại những tác động tiêu cực đối với kinh tế Mỹ, trong khi Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright quan tâm đến ảnh hưởng của cuộc chiến đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

“Mọi người đều thừa nhận rằng nếu tình trạng này kéo dài, mọi việc sẽ còn tồi tệ hơn nữa”, một nguồn tin tham gia đàm phán cho biết.

Trong cuộc họp nội bộ tại Nhà Trắng đầu tháng 6, ông Trump và các trợ lý đã quyết định thúc đẩy một thỏa thuận với Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz và xây dựng khuôn khổ cho việc giải thể chương trình hạt nhân của Tehran.

Theo một quan chức tham gia đàm phán, cuối cùng không có cố vấn nào phản đối kế hoạch này. Nhà Trắng dự kiến sẽ tiếp tục đánh giá tình hình trong giai đoạn đàm phán kỹ thuật kéo dài 60 ngày sau khi đạt được thỏa thuận sơ bộ.

Trong những tuần tiếp theo, nhóm an ninh quốc gia của ông Trump gần như họp hằng ngày để hoàn thiện thỏa thuận. Tuy nhiên, nhiều quan chức vẫn hoài nghi về khả năng Iran sẽ thực hiện đầy đủ các cam kết của mình.

Giám đốc CIA John Ratcliffe và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth được cho là những người bi quan nhất về triển vọng Tehran chấp nhận các nhượng bộ thực chất liên quan đến chương trình hạt nhân. Không chỉ hai quan chức này, mà ở nhiều thời điểm khác nhau, Ngoại trưởng Rubio, Phó Tổng thống Vance cùng các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner cũng từng bày tỏ những lo ngại đáng kể.

Dù vậy, cuối cùng các quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ vẫn đạt được sự đồng thuận để tiếp tục theo đuổi tiến trình đàm phán.

Con đường gập ghềnh và những biến số từ Israel

Tuy nhiên, không mất nhiều thời gian để Nhà Trắng nhận ra rằng nỗ lực đẩy nhanh tiến trình chấm dứt xung đột sẽ không hề dễ dàng. Các cuộc đàm phán với Iran diễn ra chậm chạp và đầy trở ngại, trong đó có những khoảng thời gian kéo dài chờ phản hồi từ Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei.

Trong lúc các quan chức Mỹ đang chờ câu trả lời đối với đề xuất mới nhất của Washington, ngày 8/6, một trực thăng Apache của Mỹ va chạm với một máy bay không người lái của Iran. Vụ việc dẫn tới chiến dịch giải cứu các phi công Mỹ trên biển và nhanh chóng châm ngòi cho một vòng trả đũa quân sự mới.

Những ngày sau đó, Tổng thống Trump ngày càng tỏ ra tức giận. Theo các nguồn tin, ông cho rằng cả Tehran lẫn truyền thông đều không đánh giá đúng mức phản ứng của ông trước vụ việc. Tại Nhà Trắng, ông đã nổi nóng khi ra lệnh tiến hành các đợt không kích hằng ngày.

Trong khi đó, một phái đoàn Qatar có mặt tại Tehran nhằm tìm kiếm một đề xuất đối ứng từ phía Iran mà Washington có thể chấp nhận. Đúng lúc ông Trump đang cân nhắc tiếp tục một đêm tấn công mới, phía Qatar thông báo rằng khoảng cách trong lập trường đàm phán giữa hai bên đã được thu hẹp đáng kể.

Thông tin này khiến Tổng thống Mỹ quyết định hủy bỏ các cuộc không kích tiếp theo. Ông bước vào kỳ nghỉ cuối tuần mừng sinh nhật với niềm tin rằng một thỏa thuận đang ở rất gần.

Tuy nhiên, một trở ngại khác nhanh chóng xuất hiện.

Ngày 14/6, một cuộc tấn công chết người của Israel nhằm vào khu vực ngoại ô Beirut đã làm bùng phát một cuộc khủng hoảng mới, buộc các bên phải chạy đua để cứu vãn thỏa thuận mà ông Trump tin rằng gần như đã hoàn tất.

Trong một cuộc điện đàm, Tổng thống Trump đã chỉ trích gay gắt Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Cùng thời điểm đó, các cố vấn của ông nỗ lực ngăn chặn một đòn đáp trả từ Iran, điều mà họ cho rằng đang ở rất gần.

Tại Tehran, các nhà trung gian Qatar tiến hành các cuộc thương lượng kéo dài nhằm giữ cho tiến trình đàm phán không đổ vỡ. Họ liên tục cập nhật tình hình cho hai đặc phái viên Steve Witkoff, Jared Kushner cùng các quan chức Mỹ khác.

Sau 17 giờ thương lượng, phía Iran đã quyết định không phóng số tên lửa đạn đạo đã được đặt trong tình trạng sẵn sàng nhằm vào Israel. Đồng thời, các đề nghị sửa đổi văn bản thỏa thuận từ phía Tehran cũng bị Qatar bác bỏ, với cảnh báo rằng sự kiên nhẫn của Tổng thống Trump đang dần cạn kiệt.

Dù vậy, Iran vẫn giữ nguyên một yêu cầu cuối cùng: không công bố thỏa thuận vào đúng ngày sinh nhật của ông Trump.

Lo ngại tiến trình có thể tiếp tục bị trì hoãn, các nhà trung gian đã đưa ra một giải pháp thỏa hiệp. Theo đó, thỏa thuận sẽ được công bố ngay sau nửa đêm tại Tehran, thời điểm sớm hơn khoảng bảy tiếng rưỡi so với Washington, nơi Tổng thống Trump đang chuẩn bị tham dự sự kiện võ đài tổ chức trên bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng nhân dịp sinh nhật của mình.