Triển lãm Gốm cá nhân “Khởi Thủy” – từ những mảnh đa giác trên toan sang những khối hình trong không gian

“Khởi Thủy” là triển lãm gốm cá nhân đầu tiên của nghệ sĩ Nguyễn Thu Thủy, diễn ra từ 30/12/2025 đến hết ngày 7/1/2026 tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật 22 Hàng Buồm, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội, với 36 tác phẩm gốm thuộc hai bộ sưu tập “Tiếng vọng” và “Luân hồi”.

Triển lãm gồm 30 tác phẩm thuộc bộ “Tiếng vọng” (tượng bán thân gốm) và 6 tác phẩm thuộc bộ “Luân hồi” (điêu khắc gốm hình tròn), sáng tác trong giai đoạn 2021-2025.

Một số tác phẩm trưng bày tại Triển lãm

Về tên triển lãm, nghệ sĩ Nguyễn Thu Thủy cho biết: “Khởi Thủy” mang nhiều tầng nghĩa – vừa là “khởi nguyên” đánh dấu điểm bắt đầu hành trình làm việc với chất liệu gốm của tôi, vừa gợi nhắc tên mình, và đặc biệt là yếu tố Nước – nguyên tố căn bản trong nghệ thuật gốm nơi Đất và Lửa gặp nhau. Sau ba triển lãm hội họa cá nhân “Ghép Ký ức” (2021), “Lăng kính của Thủy” (2022) và “Muôn mặt Nhân gian” (2024) tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam với phong cách Polygon độc đáo, “Khởi Thủy” là bước chuyển quan trọng – từ hội họa hai chiều sang điêu khắc gốm ba chiều, từ những mảnh đa giác trên toan sang những khối hình trong không gian.

Nghệ sĩ chia sẻ: “Đến với gốm là một cơ duyên, chỉ đơn giản là một lời mời học về gốm của thầy Hoàng Nghĩa Hiệp nhưng sự trầm lắng và đơn độc của thời gian cách ly (COVID-19) giúp tôi toàn tâm toàn ý với gốm như người thợ học nghề chứ không chỉ là một nghệ sĩ tìm hiểu một chất liệu mới. Bắt đầu từ việc tìm hiểu về đặc tính đất, cách luyện đất, xeo đất, biết được những thời điểm tác động vào đất, cảm nhận được độ ẩm của đất, căn cứ vào thời tiết khô nồm để chọn công đoạn làm gốm, rồi sau đó là về men và nung. Có con đường riêng để đem đến niềm hứng khởi. Làm gốm hay làm nghệ thuật cũng vậy, nó luôn đòi hỏi sự sáng tạo để tạo ra vẻ đẹp tươi mới, lạ lùng.”

Họa sĩ Hoàng Nghĩa Hiệp, nguyên phụ trách Khoa Đồ họa Trường ĐH Mỹ thuật Công nghiệp, người thầy đã kết nối nghệ sĩ Nguyễn Thu Thủy đến với làng gốm Bát Tràng chia sẻ: “Gốm Thủy” là một hiện tượng nổi lên trong giới sáng tác gốm và gốm điêu khắc trong 3 năm gần đây. Những tác phẩm của Nguyễn Thu Thủy không lặp lại những ước định về gốm và gốm nghệ thuật đã hình thành từ rất lâu tại các trung tâm gốm Việt: Bát Tràng, Phù Lãng, Hương Canh… bởi những hơi thở mới. Mở rộng quan niệm gốm truyền thống “Nhất dáng, nhì da, tam xương, tứ lửa”, với cá tính mạnh mẽ quyết liệt, Thủy đã nghiên cứu sự sáng tạo của bề mặt gốm (da) với khả năng kết hợp các dòng men phong phú. Đầy sáng tạo và hiệu quả, Thủy đã dùng men gốm như màu vẽ, khi rực rỡ quyến rũ mà không phô trương, khi thâm sâu trầm mặc nhưng không đơn điệu. Tưởng như chỉ có một màu nhưng chuyển động ẩn chứa rất năng động. Về dáng vóc, tạo hình tác phẩm bất ngờ thú vị đặc biệt là những vòng tròn gốm, như những chiếc bánh xe với chuyển động màu men vô cùng ấn tượng. Thủy cũng nghiên cứu cả về xương đất khi kết hợp đất samot với đất vuốt Bát Tràng để đạt được khối tròn rỗng ở kích thước lớn, 60 tới 70cm. Chiêm ngưỡng những sáng tác mới nhất của Thủy và chúng ta hy vọng thật nhiều vào những sáng tạo mới của Thủy trong thời gian tới.

Họa sĩ Nguyễn Mai Hương, chủ tịch Hiệp hội Nghệ sĩ châu Á – chi nhánh Việt Nam nhận xét: Nếu trong tranh acrylic, Nguyễn Thu Thủy phân mảnh gương mặt thành các ô màu tam giác trên bề mặt phẳng, thì trong gốm, chị phân mảnh con người thành nhiều trạng thái cảm xúc khác nhau trên hình khối ba chiều. Các tác phẩm trong bộ Luân hồi lại mang hình thức hoàn toàn khác – những vòng tròn, cung tròn đặt trên đế gỗ đen. Thú vị là hình tròn – vốn là đối lập của hình tam giác đa giác – lại xuất hiện như sự hội tụ của mọi polygon. Nếu ta chia nhỏ vòng tròn thành vô số tam giác, ta sẽ có một polygon với vô số cạnh – và đó chính là định nghĩa toán học của đường tròn. Luân hồi do đó có thể được đọc như điểm đến cuối cùng của hành trình đa giác: khi mọi mảnh ghép hội tụ, chúng tạo thành sự toàn vẹn. Nếu Tiếng vọng là cuộc đối thoại với con người, thì Luân hồi là cuộc đối thoại với vũ trụ. Như nước có thể là sông, là biển, là mây, là mưa, nghệ thuật của Nguyễn Thu Thủy cũng chảy qua nhiều hình thức – từ đồ họa đến hội họa, từ tranh đến gốm – mà vẫn giữ được bản chất: sự khao khát biểu đạt cái đẹp và chiều sâu cảm xúc con người.

Nhà nghiên cứu Phạm Minh Quân, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận xét: “Bát Tràng đối với chị vừa là miền đất vừa là một trạng thái tinh thần. Nơi đây, giữa vô số dáng lọ đã quen thuộc như lọ lục bình men lam, chum nâu cỡ đại, đĩa gốm chạm rồng phượng, chị tìm thấy một sự im lặng đủ rộng lớn để bắt đầu. Một sự im lặng không chỉ cho phép nghe âm thanh của lửa và đất, mà còn để nghe tiếng nói của mình… Trong thế giới gốm sứ, hiếm ai dám thử vẽ hàng trăm mảng màu men khác nhau trên cùng một bề mặt. Thông thường, nghệ nhân chỉ chọn một hoặc hai loại men để tránh nguy cơ men chảy, loang lẫn và hủy hoại toàn bộ tác phẩm. Nhưng với Thu Thủy, giới hạn ấy không phải là rào cản mà là lời mời thách thức.”

Về bộ tác phẩm “Tiếng vọng”, nhà nghiên cứu bình luận: “Tiếng vọng là chuỗi tượng bán thân gốm mà Nguyễn Thu Thủy sử dụng để khảo sát chân dung như một bề mặt ký ức. Mỗi bức tượng mang lớp men khác biệt: có bức phủ men xanh thẫm, bề mặt nứt vỡ như địa tầng cổ; có bức tráng nhiều lớp men đỏ, đen, vàng rực rỡ, tạo thành ‘tấm áo ký hiệu’ đầy dữ dội. Những khuôn mặt khép kín, ánh mắt trầm lặng, nhưng bề mặt gốm thì sống động với trầy xước, loang màu, in vết chữ và đường nét graffiti… Bằng cách biến chân dung thành địa hình cảm xúc, Tiếng vọng đặt câu hỏi về bản sắc, lịch sử và dấu vết để lại trên thân thể cả hữu hình lẫn vô hình.” Về kỹ thuật tạo hình, nghệ sĩ Nguyễn Thu Thủy cho biết các tượng bán thân trong bộ “Tiếng vọng” được tạo ra bằng phương pháp đổ rót khuôn (slip casting) với sự tham gia của những người thợ gốm lành nghề tại Bát Tràng. Sau khi có phần cốt cơ bản, nghệ sĩ trực tiếp chỉnh sửa, bổ sung chi tiết trang trí, biến mỗi bức tượng thành một tác phẩm độc bản. Sự kết hợp giữa kỹ thuật thủ công của nghệ nhân làng nghề và ngôn ngữ nghệ thuật riêng của nghệ sĩ tạo nên 30 “tiếng vọng” khác biệt, mỗi tác phẩm mang một câu chuyện, một trạng thái cảm xúc riêng.

Về bộ “Luân hồi”: “Samsara gợi lên hình ảnh vòng luân hồi, vừa là sự tuần hoàn của tự nhiên, vừa là chu trình tái sinh của chính vật liệu. Mỗi khối tròn khép kín như một cổng thời gian: có khối phủ men xanh rêu, kết cấu vảy xếp lớp như vỏ sinh vật cổ; có khối men lam mịn màng, ám chỉ sự mong manh và giới hạn đời sống… Ở Samsara, vốn được lấy cảm hứng từ loại hình donut vase (bình hình bánh donut) – một dạng thức khá phổ biến trong gốm nghệ thuật thế giới nhưng thường chỉ được làm ở kích thước nhỏ để ứng dụng trong đời sống như bình hoa, ấm trà, chân nến…. chị dường như không còn quan tâm đến công năng hay hình thức trang trí thuần túy: gốm trở thành biểu tượng thiền định, nơi đất sét và lửa kể câu chuyện về sự hủy diệt và hồi sinh bất tận. Nghệ sĩ Nguyễn Thu Thủy cũng đã nghiên cứu và phát triển kỹ thuật vuốt tay hai lòng (double-walled hand-building), sau đó hướng dẫn cho các thợ vuốt gốm tại Bát Tràng thực hiện. Nhờ việc trộn đất samot vào đất vuốt Bát Tràng và tạo các thanh đỡ trong lòng, chị và những người thợ lành nghề của Bát Tràng đã tạo ra những tác phẩm khối tròn với đường kính hơn 60cm – một thành tựu đáng kể về mặt kỹ thuật, đòi hỏi sự tính toán chính xác về độ co ngót của đất, độ dày thành và quy trình nung để tránh nứt vỡ.

Kết luận về hành trình của Nguyễn Thu Thủy, nhà nghiên cứu Phạm Minh Quân viết: “Khi ánh lửa cuối cùng tắt đi, đó là lúc gốm không còn là vật thể đơn thuần, mà trở thành câu chuyện. Một câu chuyện về đất, về lửa, và về người nghệ sĩ đã dám tin rằng mình có thể làm nên điều chưa từng có.”

Cùng với hoạt động trưng bày, nghệ sĩ Nguyễn Thu Thủy sẽ tổ chức các workshop trang trí gốm nghệ thuật với sản phẩm Ấn ngựa Sắc mã và trang sức gốm độc bản vào thứ 6, 2/1/2026 (19h30 – 21h30), thứ 7, chủ nhật, 3-4/1/2026 (8h30 – 11h30, 13h30 – 17h30, 19h30 – 21h30). Việc lựa chọn Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật 22 Hàng Buồm – vốn là Hội quán Quảng Đông có lịch sử gần 400 năm, được công nhận Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia từ năm 2007 – một “bảo tàng gốm sứ” sống động với hệ thống trang trí gốm tinh xảo là một quyết định có chủ đích của nghệ sĩ trong việc tạo nên một cuộc đối thoại đa tầng: gốm xưa đối thoại với gốm nay, truyền thống đối thoại với đương đại, di sản vật thể đối thoại với tinh thần sáng tạo của người nghệ sĩ và công chúng yêu nghệ thuật, sáng tạo hôm nay.

MỘT SỐ THÔNG TIN VỀ NGHỆ SĨ NGUYỄN THU THỦY

Nghệ sĩ Nguyễn Thu Thủy (1977) là Hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, Thư ký Câu lạc bộ Gốm Nghệ thuật, Chi hội phó Chi hội Đồ họa, Hội Mỹ thuật Việt Nam. Chị là TS Quản lý văn hóa, Phó Trưởng Khoa Nghệ thuật và Thiết kế, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Chị đoạt giải nhất thiết kế logo cho Hội Sinh viên Việt Nam, Đại hội Thi đua Toàn quốc, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, Báo Quân đội nhân dân Việt Nam… cùng nhiều giải thưởng khác trong thiết kế logo và tranh cổ động trong nước và quốc tế. Chị cũng từng được Huy chương đồng Triển lãm Mỹ thuật ứng dụng toàn quốc 2005-2009.

Nghệ sĩ Nguyễn Thu Thủy từng tham gia hơn 30 triển lãm trong nước và quốc tế.

Một số triển lãm quốc tế đã tham gia:

“Lấp lánh Việt Nam” tại Áo năm 2025; “Asia Art Alliance” các năm 2023, 2024, 2025 tại Đài Loan, Thái Lan, Campuchia; Liên hoan nghệ thuật môi trường quốc tế Busan BIEAF các năm 2023, 2024, 2025; Triển lãm nghệ thuật đương đại quốc tế Thanh Đảo, Trung Quốc từ 2022 đến 2025; Triển lãm thiết kế poster quốc tế năm 2020 chống vi-rút Corona chủng mới, Trung Quốc; Triển lãm trao đổi nghệ thuật quốc tế lần thứ 19, Tokyo, Nhật Bản (11/2019); Triển lãm nghệ thuật thị giác quốc tế lần thứ IX Euro Americana 2019, Cusco, Peru (10/2019); Chương trình trao đổi nghệ thuật quốc tế “Một Hexian tươi đẹp”, Trung Quốc (5/2019).

Một số triển lãm trong nước đã tham gia:

Triển lãm cá nhân “Muôn mặt Nhân gian” (9/2024); Triển lãm cá nhân “Lăng kính của Thủy”, (9/2022); Triển lãm cá nhân “Ghép ký ức” (12/2021); Triển lãm Mỹ thuật ứng dụng Toàn quốc (9/2022); Triển lãm Gốm Nghệ thuật Việt Nam, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (10/2021); Triển lãm Hanoi Miniprint, Trường ĐH Mỹ thuật Việt Nam (11/2021).

© Tạp chí Kiến trúc