Hội thảo “Không gian sống vì sức khỏe” – Thúc đẩy giải pháp thông gió thông minh cho kiến trúc nhiệt đới

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và biến đổi khí hậu khiến nhu cầu về các không gian sống lành mạnh, tiết kiệm năng lượng ngày càng trở nên cấp thiết, sáng 10/3/2026 tại Hà Nội đã diễn ra Hội thảo khoa học “Không gian sống vì sức khỏe – Giải pháp thông gió thông minh cho khí hậu nhiệt đới” theo hình thức hybrid, quy tụ nhiều chuyên gia, kiến trúc sư, nhà khoa học và doanh nghiệp trong lĩnh vực môi trường xây dựng.

Sự kiện do Trường Đại học Xây dựng Hà Nội phối hợp tổ chức cùng Trung tâm Môi trường Đô thị và Công nghiệp (Hội Môi trường Xây dựng Việt Nam), với Tạp chí Kiến trúc là đơn vị bảo trợ truyền thông. Hội thảo là diễn đàn chia sẻ các nghiên cứu, kinh nghiệm và giải pháp thiết kế thông gió nhằm nâng cao chất lượng không khí trong nhà, hướng tới các công trình thích ứng khí hậu và bền vững.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ Môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), nhấn mạnh Bộ Xây dựng luôn đánh giá cao vai trò của khoa học và công nghệ trong việc tối ưu hóa hiệu quả năng lượng cho công trình. Theo ông, các giải pháp thiết kế thông minh, đặc biệt là những giải pháp thông gió hiệu quả – dù là tự nhiên hay cơ khí – đều đóng vai trò then chốt trong việc kiến tạo không gian sống tiện nghi, lành mạnh và thân thiện với môi trường. Ông cũng bày tỏ kỳ vọng những ý kiến trao đổi tại hội thảo sẽ trở thành cơ sở quan trọng để Bộ Xây dựng tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn, thúc đẩy phát triển các công trình tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và nâng cao chất lượng môi trường sống.

Ở góc độ đào tạo và nghiên cứu, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, cho biết nhà trường luôn xác định trách nhiệm tiên phong trong các lĩnh vực trọng tâm của kiến trúc và xây dựng. Hiện nay, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội là một trong 13 trung tâm xuất sắc về đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực vật liệu mới và công nghệ xây dựng. Thực hiện các cam kết của Chính phủ Việt Nam tại COP26, nhà trường đã xác định nhiều hướng nghiên cứu trọng tâm liên quan đến môi trường xây dựng và công trình bền vững, đồng thời thành lập các Trung tâm nghiên cứu xuất sắc (Center of Excellence – COE) nhằm thúc đẩy các chương trình nghiên cứu chiến lược. Chủ đề của hội thảo lần này cũng là một trong những lĩnh vực nghiên cứu quan trọng mà nhà trường đang tập trung phát triển.

Đại diện doanh nghiệp, ông Hirofumi Abe, Phó Tổng Giám đốc Công ty Panasonic Electric Works Better Company Limited, cho rằng trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, chất lượng không khí trong nhà đã trở thành vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người. Theo ông, hệ thống thông gió đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng không khí, tối ưu hóa sự thoải mái nhiệt trong không gian sống và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng cho công trình. Panasonic hiện cung cấp nhiều sản phẩm và giải pháp thông gió, với mong muốn đóng góp vào việc cải thiện môi trường sống và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân tại Việt Nam.

Trong phần tham luận chuyên môn, nhiều diễn giả đã chia sẻ các nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn liên quan đến thiết kế thông gió cho công trình trong điều kiện khí hậu nhiệt đới. KTS Hoàng Thúc Hào, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cùng TS.KTS Phạm Khánh Toàn trình bày chủ đề “Hành trình phát triển của thông gió tự nhiên và thông gió cơ khí trong kiến trúc Việt Nam”, trong đó nhấn mạnh xu hướng kết hợp giữa thông gió tự nhiên và cơ khí (thông gió hybrid) nhằm đạt hiệu quả cao về vi khí hậu và tiết kiệm năng lượng. Các diễn giả cũng đưa ra nhiều ví dụ từ các công trình đạt Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia trong những năm gần đây, từ nhà ở, khách sạn đến các công trình y tế, giáo dục và công cộng.

Ở góc độ công nghệ, ông Philip Ong, đại diện Trung tâm R&D Panasonic Singapore, giới thiệu các giải pháp tối ưu hóa thông gió và điều hòa không khí vì sức khỏe người sử dụng, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm triển khai hệ thống thông gió tại Nhật Bản, Singapore và nhiều quốc gia khác. Ông giới thiệu một cách phân loại đơn giản gồm 6 cấp độ thông gió. Theo ông, việc nâng cao nhận thức về các cấp độ thông gió này có ý nghĩa quan trọng để lựa chọn giải pháp phù hợp cho từng loại công trình và từng điều kiện khí hậu. Quạt thông gió là thiết bị tiêu thụ năng lượng rất thấp nhưng mang lại hiệu quả lớn trong việc cải thiện chất lượng không khí trong nhà.

Các nhà nghiên cứu từ Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cũng mang tới nhiều phân tích chuyên sâu. PGS.TS.KTS Phạm Thị Hải Hà và TS. Nguyễn Thành Trung đã so sánh các quy định về lớp vỏ công trình và thông gió trong hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn của Việt Nam và một số quốc gia Đông Nam Á. Theo các tác giả, kiến trúc Việt Nam vốn ưu tiên thông gió tự nhiên nhờ phù hợp với điều kiện khí hậu và thói quen sử dụng. Tuy nhiên, các quy chuẩn hiện hành vẫn còn thiếu các yêu cầu định lượng cụ thể về diện tích mở hoặc hiệu quả thông gió, khiến việc kiểm tra và áp dụng trong thiết kế còn gặp khó khăn. Trong bối cảnh các công trình ngày càng sử dụng điều hòa không khí nhiều hơn, việc làm rõ điều kiện chuyển đổi giữa thông gió tự nhiên và thông gió cơ khí cũng là một vấn đề cần được nghiên cứu kỹ.

Ở góc độ quốc tế, GS.TS Lam Khee Poh (Đại học Quốc gia Singapore) đã giới thiệu mô hình “Thiết kế thích ứng khí hậu cho một công trình năng lượng dương tại Đại học Quốc gia Singapore”, với các giải pháp như tăng cường thông gió tự nhiên, thiết kế sinh học (biophilic design), khuyến khích khả năng đi bộ và giảm phụ thuộc vào giao thông cơ giới.

Phiên thảo luận cuối chương trình với chủ đề “Thông gió thông minh cho không gian sống vì sức khỏe và hiệu quả năng lượng: Xu hướng và thách thức của các công trình kiến trúc Việt Nam”, do TS.KTS Nguyễn Cao Lãnh, Trưởng khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội điều phối, đã thu hút nhiều ý kiến trao đổi từ các chuyên gia và khách mời. Các câu hỏi tập trung vào những vấn đề như tiêu chuẩn vật liệu, vật liệu kháng khuẩn, giải pháp giảm thiểu ô nhiễm trong công trình, cũng như khả năng ứng dụng vật liệu tái chế.

Trao đổi tại phiên thảo luận, PGS.TS.KTS Phạm Thị Hải Hà cho rằng sự phát triển của các công cụ mô phỏng hiện nay đã giúp các nhà thiết kế có thể định lượng chi tiết các yếu tố môi trường trong công trình như dòng gió, truyền nhiệt qua lớp vỏ hay độ ẩm trong vật liệu. Tuy nhiên, việc sử dụng các phần mềm mô phỏng chuyên nghiệp vẫn đòi hỏi chi phí bản quyền và nguồn nhân lực có chuyên môn.

Bổ sung thêm góc nhìn thực tiễn, TS.KTS Phạm Khánh Toàn cho rằng bên cạnh các tính toán mô phỏng, việc khảo sát cảm nhận thực tế của người sử dụng cũng rất quan trọng, bởi cảm nhận nhiệt và sự thoải mái của con người trong không gian kiến trúc không phải lúc nào cũng trùng khớp với các chỉ số kỹ thuật. Theo ông, kiến trúc sư cần quan tâm đến yếu tố thông gió ngay từ những nét vẽ đầu tiên trong quá trình thiết kế, từ hướng gió, tổ chức mặt bằng cho tới cấu trúc không gian.

Bổ sung thêm góc nhìn quốc tế, GS.TS.KTS Lam Khee Poh (Đại học Quốc gia Singapore) cho rằng các giải pháp thông gió hỗn hợp (hybrid ventilation) sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong tương lai của các công trình thích ứng khí hậu. Theo ông, tại Singapore, các nhà nghiên cứu đang kỳ vọng rằng sự phát triển của hệ thống dữ liệu lớn và công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ hỗ trợ hiệu quả hơn cho việc xây dựng và cập nhật các tiêu chuẩn kỹ thuật trong lĩnh vực môi trường xây dựng. Tuy nhiên, để AI có thể phát huy vai trò này, điều kiện tiên quyết là phải xây dựng được một hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và đáng tin cậy làm nền tảng cho quá trình phân tích và ra quyết định.

Hội thảo khép lại với nhiều trao đổi chuyên môn sâu sắc, mở ra các hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu và thiết kế công trình thích ứng khí hậu. Các ý kiến được chia sẻ tại chương trình không chỉ góp phần thúc đẩy nghiên cứu khoa học mà còn gợi mở nhiều giải pháp thực tiễn nhằm hướng tới những công trình lành mạnh, tiết kiệm năng lượng và bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt.

Thu Vân – TCKT.VN
© Tạp chí Kiến trúc