Chênh lệch tỷ giá, “rổ hàng” kém đa dạng và tái phân bổ danh mục trên phạm vi toàn cầu là nguyên nhân khiến khối ngoại bán ròng suốt 3 tháng đầu năm, theo chuyên gia.
Áp lực bán ròng của khối ngoại trên thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn chưa có dấu hiệu suy giảm. Trong phiên giao dịch đầu tuần, khối ngoại bán gần 3.400 tỷ đồng, trong khi chỉ giải ngân 2.000 tỷ đồng – mức thấp nhất từ đầu năm đến nay. Tâm điểm xả hàng tập trung chủ yếu vào các mã đầu ngành như VPB, HPG, SSI.
Diễn biến này kéo dài chuỗi bán ròng sang phiên thứ 13 liên tiếp, qua đó nâng lũy kế trong tháng lên khoảng 16.750 tỷ đồng. Từ đầu năm, nhà đầu tư ngoại đã rút tổng cộng 30.500 tỷ đồng khỏi chứng khoán Việt Nam, tăng khoảng 18% so với cùng kỳ. Theo quan sát của nhóm phân tích Công ty Chứng khoán VNDirect, khối ngoại thường bán mạnh khi thị trường tiệm cận vùng đỉnh ngắn hạn và áp lực tập trung vào nhóm vốn hóa lớn.
Năm ngoái, khối ngoại ghi nhận mức rút ròng kỷ lục đến 135.000 tỷ đồng. Nguyên nhân chủ yếu khi đó là tỷ giá tăng mạnh vì chênh lệch lãi suất giữa USD và VND. Điều này xảy ra khi Mỹ áp dụng chính sách thắt chặt tiền tệ, còn Việt Nam nới lỏng.
Với đợt xả hàng gần đây, bà Tôn Minh Phương – Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán Vietcap (doanh nghiệp dẫn đầu thị phần môi giới tổ chức nước ngoài) cho rằng có nhiều lý do bên cạnh yếu tố tỷ giá.
Đầu tiên, với nhà đầu tư quy mô toàn cầu, các khoản nắm giữ tại thị trường cận biên như Việt Nam thường chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong tổng tài sản. Khi rủi ro tăng lên, họ có xu hướng bán tài sản tại những thị trường này trước do không trọng yếu. Chưa kể, vài năm trở lại đây, những thị trường này có hiệu suất sinh lời tốt nên càng thúc đẩy việc hiện thực hóa lợi nhuận.
Bà Phương cho rằng việc thiếu “hàng” mới cũng là yếu tố khiến chứng khoán Việt Nam chưa giữ chân được vốn ngoại. Rổ hàng của thị trường chưa đa dạng, hiện chỉ có một số tên tuổi lớn và tập trung cục bộ ở vài ngành nghề. Tuy nhiên, nhà điều hành đang nỗ lực khắc phục vấn đề này bằng việc rút ngắn quy định về thời gian niêm yết sau IPO và khuyến khích doanh nghiệp có vốn Nhà nước lên sàn.
Yếu tố cuối cùng, theo người đứng đầu ban điều hành Vietcap, lại là tín hiệu tương đối tích cực bởi sự “thay máu” nhà đầu tư. Việt Nam hiện nằm trong nhóm thị trường cận biên và dự kiến chính thức nâng hạng lên mới nổi vào tháng 10. Các quỹ đầu tư chuyên biệt vào thị trường cận biên do đó phải tái cơ cấu danh mục, bù lại dòng tiền từ các quỹ mới nổi sẽ đến.
Theo ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng, Giám đốc cấp cao Nghiên cứu chiến lược thị trường, Công ty Chứng khoán HSC, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài đã giảm xuống mức thấp kỷ lục khoảng 14,6%, so với trên 20% cách đây hơn hai năm. Ông cho rằng vốn ngoại rút ròng không đơn thuần đến từ áp lực tỷ giá, mà nhiều khả năng gắn với quá trình tái định vị rủi ro và phân bổ vốn trên phạm vi toàn cầu. Hơn nữa, trạng thái bán ròng của khối ngoại đồng thuận với các thị trường trong khu vực cho thấy đây là xu hướng chung, không phải lo ngại cụ thể đối với Việt Nam.
Nhóm phân tích Công ty Chứng khoán MB (MBS) nhận định vốn ngoại cũng rời các thị trường mới nổi trong khu vực. Nhóm phân tích dẫn dữ liệu của Bloomberg cho thấy khối ngoại đang tiến gần mức rút vốn theo tháng lớn nhất từ năm 2009 đến nay. Từ khi chiến sự Trung Đông bùng nổ, nhà đầu tư nước ngoài bán khoảng 52 tỷ USD cổ phiếu ở châu Á. Quy mô rút vốn trong tháng hiện vượt đợt “tháo chạy” hồi tháng 3/2020 khi dịch Covid-19 bùng phát và cao gấp đôi so với tháng 6/2022, sau khi chiến sự Ukraine nổ ra.
“Các thị trường phụ thuộc nhập khẩu năng lượng như Đài Loan, Hàn Quốc và Ấn Độ dẫn đầu làn sóng bán tháo hiện tại. Xu hướng rút vốn phản ánh tác động trực tiếp từ giá dầu lên các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng ròng, phần lớn ở châu Á”, nhóm phân tích MBS bình luận.
Diễn biến ngắn hạn bi quan, nhưng hầu hết chuyên gia kỳ vọng dòng vốn ngoại sẽ trở lại Việt Nam trong những tháng cuối năm. Đợt đánh giá giữa kỳ của FTSE Russell (công bố ngày 7/4) được trông đợi là dấu mốc quan trọng để vốn ngoại đảo chiều.
“Xét về nội tại nền kinh tế, tôi tin Việt Nam vẫn hấp dẫn dòng vốn toàn cầu. FTSE Russell nâng hạng thị trường sẽ giúp dòng vốn ngoại chảy ngược trong thời gian còn lại của năm nay”, bà Phương nói tại phiên họp cổ đông của Vietcap chiều 30/3.
Từ góc nhìn của quỹ ngoại, ông Petri Deryng – Quản lý danh mục đầu tư của PYN Elite Fund (Phần Lan) – cho biết vẫn giữ quan điểm lạc quan về triển vọng của Việt Nam cũng như tiềm năng sinh lời của thị trường cổ phiếu trong ngắn, trung và dài hạn. Viết trong thư gửi nhà đầu tư, ông nói sau khi Việt Nam được FTSE Russell xác nhận nâng hạng, các quỹ bám theo chỉ số sẽ bắt đầu lộ trình giải ngân vào cổ phiếu trên sàn TP HCM. Xu hướng còn rõ ràng hơn nếu MSCI cũng đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi để nâng hạng trong cuộc họp định kỳ vào tháng 6 tới.
Một số công ty chứng khoán trong nước ước tính có khoảng 6-8 tỷ USD vốn ngoại rót vào Việt Nam sau thời điểm nâng hạng. Bộ phận nghiên cứu đầu tư toàn cầu HSBC cho rằng trong kịch bản lạc quan nhất, con số có thể lên đến 10,4 tỷ USD.
Tuy nhiên, quá trình giải ngân vốn của các quỹ ngoại có thể kéo dài đáng kể, thường từ 1-1,5 năm. Lộ trình giải ngân được chia thành nhiều giai đoạn và phụ thuộc vào bản chất của từng loại quỹ.
Cụ thể, các quỹ chủ động (active funds) có tính linh hoạt cao và có thể tham gia sớm hơn, thường là dòng tiền “đi trước” mỗi khi có thông tin tích cực. Trong khi đó, các quỹ thụ động (ETFs, index funds) thường bị ràng buộc bởi chỉ số tham chiếu nên phải đợi đến khi Việt Nam chính thức được nâng hạng mới cơ cấu danh mục, và cần thêm 3-6 tháng để hoàn thành việc phân bổ vốn.
Phương Đông