Vào ngày 4/6, Tổng thống Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev và Tổng thống Nga Vladimir Putin cùng dự lễ khởi công xây dựng cụm lò phản ứng hạt nhân đầu tiên của Uzbekistan, do tập đoàn hạt nhân Rosatom của Nga xây dựng.
Chỉ 3 tháng sau, có dấu hiệu cho thấy ông Mirziyoyev đang cân nhắc lại quyết định lựa chọn Rosatom. Ngày 2/9, văn phòng báo chí của tổng thống đã công bố một bản cập nhật dài về việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân tích hợp. Rosatom không được nhắc đến một lần nào trong thông báo này.
Thông cáo có đề cập đến việc ông Mirziyoyev đồng ý thành lập một liên doanh mới để giám sát quá trình xây dựng.
“Để nâng cao quản lý dự án, tăng cường giám sát kỹ thuật và tiến hành đánh giá độc lập các giải pháp công nghệ, đề xuất thành lập liên doanh các công ty kỹ thuật hàng đầu quốc tế”, thông báo nhấn mạnh.
Thông cáo không đi sâu vào chi tiết về các biên trong liên doanh. Việc thiếu thông tin cụ thể tạo ra nhiều khoảng trống cho những suy đoán về vai trò tương lai của Rosatom trong dự án.
Tháng 1, chính quyền Uzbekistan đã hoãn khởi công xây dựng nhà máy điện hạt nhân, vốn ban đầu dự kiến vào tháng 3. Sau đó, vào tháng 8, Tổng thống Mirziyoyev bất ngờ tuyên bố rằng “công tác chuẩn bị quy mô lớn ” đã được triển khai cho việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân thứ 2. Ông không nói rõ địa điểm và thời gian khởi công, nhà thầu, hay chi phí là bao nhiêu.
Trong một động thái khác, ngày 3/9, ông Mirziyoyev đã gặp Thượng nghị sĩ Mỹ sắp mãn nhiệm Steve Daines tại Tashkent chỉ vài ngày sau khi 2 người gặp nhau tại Bishkek, cùng với đặc phái viên Sergio Gor của chính quyền ông Trump. Thông tin chi tiết về cuộc gặp thứ hai của ông Daines khá ít ỏi. Nhưng 2 cuộc gặp trong vòng 4 ngày tại 2 thành phố khác nhau cho thấy đã có những cuộc thảo luận nghiêm túc. Trong năm qua, chính quyền Tổng thống Trump đã bày tỏ sự quan tâm đến việc phát triển hợp tác năng lượng hạt nhân với các quốc gia Trung Á, đặc biệt là trong việc phát triển các lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR).
Vấn đề cốt lõi trong mối quan hệ giữa Uzbekistan và Rosatom dường như xoay quanh chi phí. Dự án của Uzbekistan dự kiến xây dựng 2 lò phản ứng VVER-1000 công suất 1 gigawatt và 2 lò phản ứng nhỏ hơn RITM-200N công suất 55 megawatt, cùng với cơ sở hạ tầng và nhà ở tại khu vực lân cận để đáp ứng nhu cầu cho tối đa 33.000 công nhân dự án và gia đình của họ.
Tổng chi phí hiện được ước tính vào khoảng 9,5 tỷ USD. Nguồn tài chính đến từ đâu vẫn chưa được xác định. Nga đã đề xuất ít nhất một kế hoạch tài chính mà Uzbekistan thấy chưa đủ hấp dẫn.
Bản cập nhật ngày 2/9 cho thấy, ngoài vấn đề tài chính, Uzbekistan còn hướng đến việc giảm vai trò của Rosatom trong dự án, nhằm đảm bảo phần việc lớn hơn cho các nhà thầu và công nhân Uzbekistan.
“Theo ước tính sơ bộ, sản xuất trong nước chiếm 21% dự án, tương đương 1,9 tỷ USD. Tổng thống nhận định con số này là chưa đủ”, thông cáo nêu rõ. “Mục tiêu là tăng tỷ lệ sản xuất trong nước lên ít nhất 30%, đảm bảo 65% công việc xây dựng và lắp đặt do các doanh nghiệp trong nước thực hiện và tạo việc làm cho 7.000 lao động và chuyên gia trong nước”.
Để đẩy nhanh tiến độ nội địa hóa xây dựng, ông Mirziyoyev đã ra lệnh cho các quan chức chuẩn bị kế hoạch thành lập một khu phức hợp sản xuất gần công trường xây dựng nhà máy hạt nhân để sản xuất vật liệu xây dựng và linh kiện cho nhà máy điện.
Theo Bne Intellinews