Chuyên gia cảnh báo chiêu trò “chia tách” hộ kinh doanh để né thuế

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 141, chính thức miễn thuế với cá nhân, hộ kinh doanh lên 1 tỷ đồng/năm, so với mức 500 triệu trước đây. Cá nhân, hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm sẽ không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng (VAT).

Số liệu của cơ quan thuế cho thấy khoảng 2,56 triệu hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng. Đây được xem là bước điều chỉnh có tác động diện rộng, đặc biệt trong bối cảnh khu vực kinh doanh nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế.

Tuy nhiên, ở góc độ quản lý, khi nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 1 tỷ đồng/năm, yêu cầu giám sát cũng phải chặt chẽ hơn. Chia sẻ về vấn đề này trong chương trình “Nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế: Làm thế nào để vừa công bằng, vừa tránh thất thu?” của VTV, bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam cho rằng cơ quan thuế cần tăng cường kiểm tra, nhắc nhở để hạn chế tình trạng kê khai không đúng doanh thu.

“Nguy cơ phổ biến là khai thấp hơn thực tế để nằm dưới ngưỡng, đặc biệt khi ngưỡng được nâng từ 500 triệu lên 1 tỷ đồng. Ngoài ra, nếu ngưỡng doanh thu là căn cứ miễn thuế thu nhập cá nhân hoặc không chịu thuế giá trị gia tăng, có thể phát sinh tình trạng chia nhỏ hộ kinh doanh, tách dòng tiền, tách điểm bán hoặc đứng tên nhiều người để lách ngưỡng”, bà nhấn mạnh.

Do đó, theo vị chuyên gia, cần thiết kế các quy định chống chia tách doanh thu mang tính hình thức, đồng thời áp dụng cơ chế báo cáo định kỳ nhằm đảm bảo chính sách hỗ trợ đúng đối tượng, không trở thành kẽ hở gây thất thu ngân sách.

Thực tế, những lo ngại này có cơ sở. Một hộ kinh doanh doanh thu khoảng 3 tỷ đồng/năm hoàn toàn có thể tách thành ba hộ, mỗi hộ khoảng 1 tỷ đồng, để né nghĩa vụ thuế nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp. Vậy câu hỏi đặt ra đâu là dấu hiệu nhận diện một hộ kinh doanh có hành vi chia tách hoạt động, chia nhỏ doanh thu?

Theo bà Duyên Hải, ngay ở ngưỡng 500 triệu đồng trước đây đã xuất hiện xu hướng tách hộ để được miễn thuế hoặc giảm nghĩa vụ thuế. Khi nâng ngưỡng lên 1 tỷ đồng, thậm chí 2–3 tỷ đồng, xu hướng này vẫn có thể tiếp diễn. 

“Trong thực tế tư vấn, nhiều trường hợp đặt vấn đề tách hộ dù vẫn kinh doanh tại cùng một địa điểm, có thể cùng hoặc khác ngành nghề. Có trường hợp vợ chồng cùng sở hữu tài sản, muốn tách thành nhiều hộ để hưởng ngưỡng miễn thuế. Những tình huống này cần được xem xét dựa trên tiêu chí cốt lõi là tính độc lập trong kinh doanh”, bà dẫn chứng.

Theo vị chuyên gia, một hộ kinh doanh chỉ được coi là độc lập khi bảo đảm các yếu tố như vốn, tài sản, hoạt động và trách nhiệm pháp lý riêng biệt. Nếu sử dụng chung tài sản, nguồn vốn nhưng tách thành nhiều hộ để kinh doanh, thì không đáp ứng điều kiện độc lập và có dấu hiệu vi phạm.

Cơ quan thuế có thể nhận diện các trường hợp này thông qua dữ liệu quản lý, bao gồm cơ sở dữ liệu dân cư, thông tin đăng ký kinh doanh, địa điểm kinh doanh và các nguồn dữ liệu liên quan. Khi phát hiện dấu hiệu chia tách không hợp pháp nhằm che giấu hoặc phân tán doanh thu, cơ quan chức năng có thể truy thu và xử phạt.

Tuy nhiên, bà Hải cho biết cũng cần nhìn nhận rằng có những trường hợp tách hộ hoàn toàn hợp pháp. Vì vậy, cần rà soát và làm rõ hành lang pháp lý về hộ kinh doanh, đặc biệt là tiêu chí xác định tính độc lập, để phân định rõ đâu là hợp lệ, đâu là vi phạm.

Liên quan đến việc hoàn thiện chính sách, theo thông tin từ dự thảo nghị định hướng dẫn luật vừa được Quốc hội thông qua, đã có quy định xử lý các hành vi chia tách không đúng quy định. Các yếu tố như nguồn vốn, địa điểm kinh doanh, doanh thu và chi phí sẽ được xem xét nhằm đánh giá một hộ kinh doanh có thực sự độc lập hay không, từ đó hạn chế tình trạng “lách luật”.

Phan Trang

Phan Trang